Podział na koszty stałe i zmienne uwzględnia sposób reagowania całkowitej sumy tych kosztów na zmiany wielkości produkcji. Koszty stałe, w wypadku wzrostu lub spadku produkcji do określonych granic, utrzymują się na nie zmienionym poziomie. Przykładem może tu być większa część kosztów ogólnozakładowych lub część kosztów wydziałowych (amortyzacja, płace personelu technicznego i administacyjnego), które nie zmieniają się wraz ze wzrostem lub spadkiem produkcji. Ponieważ suma tych kosztów po przekroczeniu określonego stopnia spadku lub wzrostu produkcji lub w pewnych okolicznościach może ulec zmianom, koszty te nazywane są kosztami względnie stałymi. Koszty zmienne ulegają natomiast wzrostowi lub spadkowi w miarę zmian w wielkości produkcji. Zaliczamy do nich koszty materiałów bezpośrednich lub płac bezpośrednich, które zmieniają się proporcjonalnie do zmian produkcji.
Wspomniana właściwość kosztów względnie stałych powoduje, że do pewnych granic koszty te obliczane na jednostkę wyrobu są coraz to mniejsze i dlatego wzrost produkcji lub usług sam w sobie jest źródłem obniżki kosztów. Przedstawić to można na przykładzie.